Hattat Kemal Batanay’ın talik hatla yazdığı Farsça mısraların devamı ilerleyen günlerde eklenicek… Eserler Muhittin Serin’in “Kemal Batanay” kitabından alıntıdır.

Dil bedest âver ki hacc-ı ekberest

Ez hezârân Kâbe yek dil bihterest

Kâbe bünyâd-ı Halil-i âzerest

Dil nazargâh-ı celil-i ekberest

Bir gönül yapmak hacc-ı ekberdir

Binlerce Kabe yapmaktan bir gönül almak daha iyidir

Kabe Hz.İbrahim’in binasıdır

                                                                                     Gönül ise yüce Allah’ın nazargâhıdır.

Hin merâ mürde mebîn ger zindei

Der kef-i şâhim niger ger bendei

Eğer kalp gözün açıksa beni ruhsuz ceset gibi görme

Eğer bende isen şahımızın keremine bak

Hammâmîzâde İhsan Bey’in “Ömer Hayyam Rubaileri” adlı eserinde Kemal Batanay’ın ta’lik hatla yazdığı Farsça metinlerden.*

Olsun iki ekmeğimle bir eski damım,

Bir başka şey istemem dilersem cüdâmım,

Yoksulluğu candan isteyip almış olan,

Varlıkları yoklukda gören bir adamım.

Aklım sana hiç ermedi hayrânım ben,

Yalvarma olur benim işim hep senden,

Ben zâtını  hakkıyla nasıl anlayayım,

Yokdur seni senden özge hakkıyla bilen.

Yahya Kemal’in “Hayyam Rubailerini Türkçe Söyleyiş” adlı eserinde Kemal Batanay’ın ta’lik hatla yazdığı Farsça metinlerden.*

Bir dem toy idik tâlib-i üstâd olduk,

Bir dem de biz üstâd olarak şâd olduk,

Fehmeyle sözün sonunda encâmımızı,

Biz âb idik evvel giderek bâd olduk.

Ruh anlasa  hakkıyla nedir sırr-ı hayât,

Anlardı eğer varsa hafâyâ-yı memât,

Aklınla bugün bilmediğin mânâyı,

Kabrinde mi idrâk edeceksin heyhât.

*Muhittin Serin’in “Kemal Batanay” adlı kitabından alıntıdır.

Mezartaşı Kitâbesi

پيوند با كسي نكند هر نه كه عاقلست
چون عاقبت ز صحبت ياران بر يد نيست
بدعا روح مرا شاد كن آنكه كذرد
بر سر تربت ما چون كذرى فاتحه خوان

Pîvend bâ kesî ne-koned her ne ki âkılest

Çün âkıbet zi-sohbet-i yârân ber yed nîst

Be-duâ rûh-ı merâ şâd kon ânki gozered

Ber ser-i türbet-i mâ çün gozerî Fâtiha hân

Akıllı olan kimseye bağlanmaz

Dostlarla beraberliğin akıbeti elde olmadığına göre

Ey zâir duayla ruhumuzu sevindir

Türbemizin başından geçerken Fâtiha oku

Hayyam Sözlüğü’nün tamamını farscaa@gmail.com adresinden isteyebilirsiniz…

âb Yekçend be kûdekî be ostâd şodîm;/ Yekçend zi ostâdî-yi hod şâd şodîm;/ Pâyân-i sohen şinov ki mâ râ çi resîd:/ Çon âb ber âmedîm u çon bâd şodîm! Bir zaman çocukken hocaya gittik. Bir zaman kendi hocalığımızla sevindik. Dinle lafın sonunu, ne geldi başımıza bak: Su gibi coşup geldik; rüzgar gibi geçtik. (Hayyâm)یک چند بکودکی به استاد شدیم/ یک چند ز استادی خود شاد شدیم/ پایان سخن شنو که ما را چه رسید/ چون آب بر آمدیم و چون باد شدیم

bad ez Çon omr beser resed, çi Bağdâd çi Belh,/ Peymâne ço por şeved, çi şîrîn u çi telh./ Hoş bâş ki ba’d ez men u to mâh besî,/ Ez selh be gorre âyed, ez gorre be selh. Bağdat veya Belh, ne değişir, ömür sona erince? Acı veya tatlı, ne değişir, ömür kadehi dolunca? Bak mutlu olmaya. Senden benden sonra ay Selh ile gurraya gelecek çok; hilal olacak dolunay. (Hayyâm) چون عمر بسر رسد چه بغداد چه بلخ/ پیمانه چو پر شود چه شیرین و چه تلخ/ خوش باش که بعد از من و تو ماه بسی/ از سلخ به غره آید از غره به سلخ

câh Ez âmedenem nebûd gerdûn râ sûd,/ Vez reften-i men câh u celâleş nefzûd;/ Vez hîçkesî nîz do gûşem neşnûd/ Kin âmeden u reftenem ez behr-i çi bûd? ! Yoktu feleğin çıkarı gelmemden benim./ Artmadı mevkii, celâli, gitmemden benim./ Duymadı iki kulağım kimseden benim/ Sebep neydi gelmemden, gitmemden benim? (Hayyâm) از آمدنم نبود گردون را سود/ وز رفتن من جاه و جلالش نفزود/ وز هیچکسی نیز دو گوشم نشنود/ کین آمدن و رفتنم از بهر چه بود

dâmen Binger zi sabâ dâmen-i gul çâk şode,/ Bolbol zi cemâl-i gul tarabnâk şode./ Der sâye-i gul nişîn ki bisyâr in gul/ Ez hâk ber âmede est u der hâk şode! Bak sabah meltemiyle yırtılmış gülün eteği. Gülün cemaliyle gelmiş bülbülün keyfi; Otur gül ağacının gölgesine zira bir çok gül Topraktan çıkmış, gitmiş toprağa geri. (Hayyâm) بنگر ز صبا دامن گل چاک شده/ بلبل ز جمال گل طربناک شده/ در سایهء گل نشین که بسیار این گل/ از خاک بر آمده است و در خاک شده

ebr Ebr âmed u zâr ber ser-i sebze girîst;/ Bîbâde-yi gulreng nemîşâyed zîst./ İn sebze ki imrûz temâşâgeh-i mâst,/ Tâ sebze-yi hâk-i mâ temâşâgeh-i kîst? Geldi bulut, ağladı hüngür hüngür çayırlıklara; Yaşanamaz bu durumda olmadan gül renkli şarap. Bugün bizim seyir yerimiz şu çayırlık. Yarın kimin yeri acep toprağımızda bitecek çayırlık? (Hayyâm)ابر آمد و زار بر سر سبزه گریست/ بی بادهء گلرنگ نمی شاید زیست/ این سبزه که امروز تماشاگه ماست/ تا سبزهء خاک ما تماشاگه کیست؟

fânûs * ~ -i hayâl İn çerh-i felek ki mâ der û heyrânîm,/ Fânûs-i hiyâl ez û misâlî dânîm./ Horşîd çerâğ dân u âlem fânûs./ Mâ çon suverîm kender û gerdânîm. İçinde şaşkın kaldığımız şu çarkıfelek, Biliriz ki hayal fânusu ondan bir örnek. Güneşi çerağ bil, âlemi de fânus. İçinde dönmekteyiz şekil şekil, benek benek. (Hayyâm) این چرخ فلک که ما درو حیرانیم/ فانوس خیال از او مثالی دانیم/ خورشید چراغ دان و عالم فانوس/ ما چون صوریم کاندر او گردانیم

ganîmet Ey dûst, biyâ tâ gam-i ferdâ nehorîm./ Vin yek dem-i omr râ ganîmet şomorîm./ Ferdâ ki ezin deyr-i kohen dergozerîm,/ Bâ heft hezâr sâlegân serbeserîm. Ey dost; gel, çekmeyelim yarının derdini. Ganimet bilelim ömrümüzün şu bir demini. Göçeceğiz yarın şu köhne manastırdan madem, Yedi bin yıl önce göçenlerle olacağız hemdem. (Hayyâm)ای دوست بیا تا غم فردا نخوریم/ واین یک دم عمر را غنیمت شمریم/ فردا که ازین دیر کهن درگذریم/ با هفت هزار سالگان سربسریم

hâb Şâdî betaleb ki hâsil-i omr demîst./ Her zerre zi hâk-i Keykubâdî yu Cemîst./ Ehvâl-i cihân u asl-i in omr ki hest./ Hâbî yu hiyâlî yu ferîbî yu demîst. Mutluluk ara; zira ömrün hasılı bir dem. Her toprak zerresinin sahibi Keykubad ile bir Cem. Dünyanın halleri ile şu ömrün aslı faslı Bir rüya, bir hayal, aldatmaca, bir dem. (Hayyâm) شادی بطلب که حاصل عمر دمیست/ هر ذره که خاک کیقبادی و جمیست/ احوال جهان و اصل این عمر که هست/ خوابی و خیالی و فریبی و دمیست

imrûz Dil sırr-i heyât eger kemâhî dânist,/ Der merg hem esrâr-i ilâhî dânist,/ İmrûz ki bâ hodî, nedânistî hîç,/ Ferdâ ki zi hod revî, çi hâhî dânist? Bilseydi gönül lâyıkıyla yaşam sırrını,/ Anlardı ölümde de Tanrı’nın sırrını./ Kendindeyken bugün anlamadın hiçbir şey;/ Yarın çekip gidince, nasıl anlarsın sırrını? (Hayyâm) دل سر حیات اگر کماهی دانست/ در مرگ هم اسرار الهی دانست/ امروز که با خودی، ندانستی هیچ/ فردا که ز خود روی، چه خواهی دانست؟

Hayyam Sözlüğü’nün tamamını farscaa@gmail.com adresinden isteyebilirsiniz…

Alim ve ârif olmasının yanı sıra Arapça, Frasça ve Türkçe şiirler yazan Alvarlı Muhammed Lütfi Efendinin şiirleri ölümünden sonra oğlu Seyfeddin Mazlumoğlu tarafından derlenerek “Hulâsatü’l-Hakâyık ve Mektûbât-ı Hâce Muhammed Lutfî” adıyla neşredilmiştir. Aşağıdaki Fârisî Gazeller bu eserden alıntıdır.

Hâce Muhammed Lutfî

Alvarlı Efe’den beyitler;

*Muhabbetle nazar her bir uyûbu setr eder görmez

Adâvetle nazar kemlikleri ifşâ eder durmaz

*Her işinde eyle insaf karşuyu gözle hemân

Hak sana her dü cihânda vere bir dârü’l-emân

*Aşık der incidenden, incinme incidenden

Kemâlde noksân imiş, incinen incidenden

*Felekde hâsılı insân isen bir cânı incitme

Günahkâr olma fahr-i âlem-i zîşânı incitme

*Sakın incitme bir cânı

Yıkarsın arş-ı rahmânı

*Olur isen ehl-i edeb

Edeb saadete sebeb

Edeb ile ol müntehab

Cânân cemâlin gösterir

*Herkes yahşi men yaman

Herkes buğday, men saman

Ey murğ-i seher zi-pervâne biyâmuz

K’ân sûhterâ can şüd ü âvâz neyâmed

Ey seher kuşu! Aşkı pervâneden (kelebek) öğren.

Zira o yanmışın canı gitti de sesi çıkmadı.*

*Elmalılı Hamdi Yazır’ın tefsirinde okudum bu beyiti. Merhûmun yorumuyla;

Yani sen de onun gibi can ver de feryad edip durma! Sâdi bununla ilahi aşkda sabır ve ihlas ile bir fedakarlık misali kasdetmiştir.

Bu mana ile bizim Divan Edebiyatı’nda pervaneye dâir;

Döner pervâne-âsâ bâşıma her arif-i billah

Dilim bezm-i hakikatte çerâğ-ı rûşen olmuştur

gibi binlerce mazmun söylenmiştir.  Peygamberimiz’e ait Mevlid’de Süleyman Çelebi’nin :

Bir aceb nur kim güneş pervânesi

mısrası da bunun en güzellerindendir…

İstanbul:

İslam Medeniyeti Vakfı; http://www.islammedeniyeti.org/

Doğu Dilleri Enstitüsü; http://www.dogudilleri.com/

Beyazıt Kütüphanesi; http://www.beyazitkutup.gov.tr/

Yazarlar Birliği; http://www.tyb.org.tr/

Bilim Sanat Vakfı;  http://www.bisav.org.tr/

Ankara:

İran Kültür Merkezi; http://www.irankulturevi.com/

Yazarlar Birliği; http://www.tyb.org.tr/

Diyarbakır:

Şarkiyat Araştırmaları Derneği; http://www.sarkiyat.org/

من بنده شدم بنده شدم بنده شدم

من بنده بخجلت بسر افکنده شدم

هر بنده شود شاد که آزاد شود

من شاد ازانمکه ترا بنده شدم

Men bende şüdem bende şüdem bende şüdem

Men bende behaclet beser üfkende şüdem

Her bende şeved şâd ki âzâd şeved

Men şâd ezânem ki turâ bende şüdem

Allahım; ben kul oldum, kul oldum, kul oldum,

Kulluktaki vazifemi yapamadığımdan utanarak başımı eğdim.

Her kul, kapısından azâd olduğunda sevinir,

Bense ne zaman sana tam kul olursam o vakit şâd olurum. 

نعمت آرد غفلت و شکر انتباه

صید نعمت کن بدام شکر شاه

Nimet insana gaflet verir, şükür ise uyanıklık getirir.

Allah Tealâ’nın nimetini şükür tuzağı ile avla.

بشنیده​ام که عزم سفر می​کنی مکن

مهر حریف و یار دگر می​کنی مکن

تو در جهان غریبی غربت چه می​کنی

قصد کدام خسته جگر می​کنی مکن

از ما مدزد خویش به بیگانگان مرو

دزدیده سوی غیر نظر می​کنی مکن

ای مه که چرخ زیر و زبر از برای توست

ما را خراب و زیر و زبر می​کنی مکن

چه وعده می​دهی و چه سوگند می​خوری

سوگند و عشوه را تو سپر می​کنی مکن

کو عهد و کو وثیقه که با بنده کرده​ای

از عهد و قول خویش عبر می​کنی مکن

ای برتر از وجود و عدم بارگاه تو

از خطه وجود گذر می​کنی مکن

ای دوزخ و بهشت غلامان امر تو

بر ما بهشت را چو سقر می​کنی مکن

اندر شکرستان تو از زهر ایمنیم

آن زهر را حریف شکر می​کنی مکن

جانم چو کوره​ای است پرآتش بست نکرد

روی من از فراق چو زر می​کنی مکن

چون روی درکشی تو شود مه سیه ز غم

قصد خسوف قرص قمر می​کنی مکن

ما خشک لب شویم چو تو خشک آوری

چشم مرا به اشک چه تر می​کنی مکن

چون طاقت عقیله عشاق نیستت

پس عقل را چه خیره نگر می​کنی مکن

حلوا نمی​دهی تو به رنجور ز احتما

رنجور خویش را تو بتر می​کنی مکن

چشم حرام خواره من دزد حسن توست

ای جان سزای دزد بصر می​کنی مکن

سر درکش ای رفیق که هنگام گفت نیست

در بی​سری عشق چه سر می​کنی مکن

ETME

Duydum ki bizi bırakmaya azmediyorsun etme
Başka bir yar başka bir dosta meylediyorsun etme

Sen yadeller dünyasında ne arıyorsun yabancı
Hangi hasta gönüllüyü kastediyorsun etme

Çalma bizi bizden bizi gitme o ellere doğru
Çalınmış başkalarına nazar ediyorsun etme

Ey ay felek harab olmuş alt üst olmuş senin için
Bizi öyle harab öyle alt üst ediyorsun etme

Ey makamı var ve yokun üzerinde olan kişi
Sen varlık sahasını öyle terk ediyorsun etme

Sen yüz çevirecek olsan ay kapkara olur gamdan
Ayın da evini yıkmayı kastediyorsun etme

Bizim dudağımız kurur sen kuruyacak olsan
Gözlerimizi öyle yaş dolu ediyorsun etme

Aşıklarla başa çıkacak gücün yoksa eğer
Aşka öyleyse ne diye hayret ediyorsun etme

Ey cennetin cehennemin elinde olduğu kişi
Bize cenneti öyle cehennem ediyorsun etme

Şekerliğinin içinde zehir zarar vermez bize
O zehiri o şekerle sen bir ediyorsun etme

Bizi sevindiriyorsun huzurumuz kaçar öyle
Huzurumu bozuyorsun sen mahvediyorsun etme

Harama bulaşan gözüm güzelliğinin hırsızı
Ey hırsızlığa da değen hırsızlık ediyorsun etme

İsyan et ey arkadaşım söz söyleyecek an değil
Aşkın baygınlığıyla ne meşk ediyorsun etme